De één springt om zes uur fluitend uit bed en heeft voor het ontbijt al een was gedraaid. De ander komt pas na een uur of tien echt op gang en doet 's avonds laat het beste werk. Dat verschil is geen kwestie van karakter of discipline, het zit grotendeels in je biologie.
Voor die natuurlijke voorkeur bestaat een woord: je chronotype. Het beschrijft of je lichaam van nature vroeg of laat piekt qua energie en alertheid. Het meeste mensen zitten ergens in het midden, met een neiging naar vroeg of naar laat, en die neiging is deels aangeboren en deels afhankelijk van je leeftijd.
Het is geen luiheid
Avondmensen krijgen er vaak van langs. Ze zouden lui zijn, ongedisciplineerd, niet vooruit te branden in de ochtend. Dat is onterecht. Hun lichaam maakt simpelweg later op de dag de stoffen aan die zorgen voor focus en energie, en daar kunnen ze weinig aan doen. Een avondmens die om zes uur moet presteren, vecht tegen zijn eigen biologie, net zoals een ochtendmens om middernacht tegen de zijne vecht.
Tieners zijn trouwens van nature avondmensen, dat verschuift in de puberteit en draait later in het leven vaak weer terug. Dat een puber niet uit bed komt, is dus deels echt een kwestie van biologie en niet alleen van onwil. Rond je vijftigste schuif je doorgaans weer wat naar de ochtend, of je dat nou wil of niet.
Werk waar je kunt met je ritme
Je kunt je chronotype niet compleet omgooien, maar je kunt er wel slimmer mee omgaan. Plan veeleisende klussen waarvoor je je hoofd nodig hebt op het moment dat je van nature scherp bent. Ben je een avondmens, leg dan het zware denkwerk niet in het eerste uur na het opstaan.
Niet iedereen heeft die vrijheid, en dat is een eerlijke kanttekening. Werk je in een ploeg of begint je werkdag nu eenmaal om acht uur, dan moet je je aanpassen, hoe je ook in elkaar zit. Dan helpt het vooral om vast te houden aan een regelmatig ritme en 's ochtends meteen daglicht op te zoeken, want dat trekt je klok een beetje naar voren. Niet nodig om jezelf te veroordelen als je 's ochtends traag op gang komt, dat is gewoon hoe jouw klok loopt. Zet de gordijnen 's ochtends meteen open en ga even naar buiten, dat scheelt meer dan een derde kop koffie.